|
SANAYİMİZDE ARGE TEŞVİKLERİ |
||||||||
|
I GİRİŞ Ülkemizde özellikle Gümrük Birliği sürecine girildikten sonra başta ekonomik olmak üzere iktisadi ve sosyal alanlarda bir hayli değişiklikler yapılmıştır ve yapılmaya devam etmektedir. Ekonomik alanda yapılan bu değişikliklerin en önemlileri, uygulanmakta olan maliye ve para politikaları üzerinde reform sayılacak niteliktedir. Bir ülkenin para politikaları alanında yapacağı yeni düzenlemeler yatırımların ve ihracatın teşviki konusunda o ülkede uygulanan söz konusu politikaların yeni versiyonlarının geliştirilmesine yöneliktir.Avrupa Birliği’ne tam üyelik çabalarında olan ülkemizde uygulanan para politikaları da söz konusu topluluğun normlarına ve dünyada haksız rekabetin önlenmesine dair GATT düzenlemelerine uyum sağlar hale getirilmektedir. Bu amaçla 11.01.1995 Tarihli ve 22168 Sayılı Resmi Gazete’de 27.12.1994 Tarih ve 94/6401 Sayılı “İhracata Yönelik Devlet Yardımları Kararı” yayımlandı. Birçok meslektaşımızın gözünden kaçan bu düzenlemeler, bölgeler arası farklılıklardan kaynaklanan ekonomik ve sosyal dezavantajların ortadan kaldırılmasına, yeni eğitim olanakları sağlanarak istihdamın güçlendirilmesine, özellikle yeni ürün, üretim sistemi ve teknoloji kullanan sektörlerde araştırma ve geliştirme programlarının uygulanmasına, aynı üretim alanında faaliyet gösteren küçük ve orta ölçekli işletmelerin örgütlenmelerine, çevre sorunlarının önlenmesi için sanayinin yeniden yapılanmasına, GATT taahhütlerimiz çerçevesinde tarım ürünlerinin desteklenmesine, ürünlerimizin uluslararası alanlarda tanıtımına ve pazarlanmasına ilişkin Devlet yardımlarını kapsamaktadır. Söz konusu Karar’ın ilgili maddeleri gereğince bu Karar’ın yürütülmesine ilişkin her türlü düzenlemeyi yapmaya, Para Kredi ve Koordinasyon Kurulu yetkili kılınmıştır. Para Kredi ve Koordinasyon Kurulunca belirlenecek Devlet yardımlarının uygulanması ve takibi Dış Ticaret Müsteşarlığı tarafından yürütülecek ve gerekli olan kaynak; Genel Bütçe içerisinde ye ralan Destekleme ve Fiyat İstikrar Fonu ve bu Fon’a transfer edilecek ödeneklerden karşılanacaktır.Bu düzenlemeler içerisinde yer alan bu yazımızın konusunu oluşturan ARGE Yardımları, Uruguay Turu Nihai Senedi ve AB mevzuatının “karşı tedbir alınmasını gerektirmeyen Devlet subvansiyonu” olarak kabul ettiği en önemli Devlet yardımlarından biridir. Dünyadaki değişim sürecine ayak uydurma kararı alan ve ticaretteki serbestleşmeyi öngören GATT Uruguay Turu Nihai Senedi’ni imzalayan ve Avrupa ile Gümrük Birliği’ne giren Türkiye, dünya pazarlarında rekabet etmenin mekanizmalarını oluşturmaktadır.Para Kredi ve Koordinasyon Kurulu tarafından 01.06.1995 Tarih ve 22300 Sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 95/2 Sıra No.lu “Araştırma Geliştirme (ARGE) Yardımına İlişkin Karar”, yukarıdaki söz konusu çerçeve içerisinde ülkemizdeki sanayi kuruluşlarının, araştırmaya ve yeni ürün ile üretim yöntemi ve teknolojisi geliştirmeye yönelik projelerinin uluslararası kurallara uygun olarak desteklenmesini düzenleyen bir karardır. Bu destek ile sadece Araştırma Geliştirme projeleri kapsamında izlenip değerlendirilebilen giderlerin belirli bir oranının karşılanması veya bu projelere sermaye desteği sağlanması amaçlanmaktadır.Bu karar kapsamındaki destekten faydalanacak ARGE faaliyet aşamaları aşağıdadır;
1
Kavram geliştirme, Bünyelerinde veya bünyeleri dışında (Türkiye’de) ARGE faaliyetinde bulunan kuruluşların yukarıda belirtilen faaliyetlerine ilişkin harcamaları bu Karar kapsamında belirtilen esaslar çerçevesinde % 50’ye kadar desteklenmektedir. Destek süresi proje bazında en çok 3 (üç) yıl olmaktadır. Kuruluşun yapmış olduğu faaliyetin ARGE olup olmadığı, harcama miktarının söz konusu faaliyetle uygunluğu ve destekleme oranı ile destekleme tutarları Dış Ticaret Müsteşarlığınca tespit edilecek kriterler çerçevesinde TÜBİTAK tarafından incelenerek karar verilir. Burada kuruluşların gerek bünyelerinde, gerek bünyeleri dışında (üniversite ve benzeri kurumlara yaptıracakları çalışmalar) yapacakları ARGE faaliyetinin desteklenebilmesi için söz konusu harcamaların ölçülebilir ve faturalandırılmış olmasına dikkat etmeleri gerekmektedir.TÜBİTAK tarafından yapılacak değerlendirme sonucu, proje bazındaki ARGE harcamalarına uygulanacak “destekleme oranı” ile bu oran üzerinden hesaplanan “toplam destek tutarı” belirlenerek Dış Ticaret Müsteşarlığı’na gönderilir. Desteklenen projeye ilişkin ödemeler Müsteşarlık’ın uygun görüşü ile birlikte Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası tarafından yapılır.ARGE desteklenmesinden yararlanmak isteyen kuruluşlar, taleplerini altışar aylık dönemler itibariyle doğrudan TÜBİTAK’a yapacaklardır. Bu dönemler yılda iki defa 1 Ocak30 Haziran ve 1 Temmuz31 Aralık şeklinde olacaktır.Kuruluşlar taleplerinde sadece bir önceki dönemle ilgili proje bazındaki ARGE harcamalarını tevsik edeceklerdir. Bu harcamalar;
a Personel giderleri
(araştırmacılara ve münhasıran araştırma faaliyetinde istihdam edilen
teknisyenlere ilişkin olanlar), Sanayi kuruluşları, aşağıdaki şartları yerine getirmeleri halinde yararlanacakları toplam destek oranlarına ilave destek (ek destek) oranı sağlanır. Ancak, toplam ARGE desteği, ARGE giderleri toplamının % 50’sini geçemez.
a Sanayi kuruluşunun proje bazında desteklenen ARGE faaliyeti bir patentle sonuçlanması halinde, o proje bazındaki ARGE giderleri için sağlanan toplam destek miktarının % 10’u patentin alınmasından hemen sonra, ek destek olarak ilgili sanayi kuruluşuna ödenir. b Sanayi kuruluşunun geçmişteki kendi ARGE faaliyetine ve/veya bu faaliyet sonucunda aldığı patente dayalı olarak, bir önceki yıl itibariyle ürettiği özgün ürünün/ürünlerin satışından elde ettiği hasılatın toplam satış hasılatına olan oranına göre, ARGE giderleri için sağlanan toplam destek miktarı, aşağıda gösterilen oranlarda artırılır.
c Sanayi kuruluşu belli bir proje bazında desteklenen ARGE faaliyetinde doktoralı araştırmacı istihdam etmesi halinde bu araştırmacılarla ilgili personel giderleri için sağlanan destek % 15 oranında artırılır. d Sanayi kuruluşu belli bir proje bazında Türkiye’deki bir üniversite ve/veya TÜBİTAK’a bağlı ARGE hizmeti satın almışsa ya da sözkonusu kuruluş ARGE faaliyetini anılan Kurumları eksen alan bir teknopark bünyesinde gerçekleştirmişse bu tür hizmet alımları ya da teknoparkta gerçekleştirilen ARGE faaliyeti giderleri için sağlanan destek miktarı % 10 oranında artırılır. e Sanayi kuruluşunun belli bir proje bazında desteklenen ARGE faaliyetinin; i. Enformatik, ii. Esnek üretim/esnek otomasyon teknolojileriyle ilgili uyarlama, iii. İleri malzeme teknolojileri, iv. Gen mühendisliği/biyoteknoloji, v. Uzay ve havacılık teknolojileri alanlarında olması halinde sağlanan destek miktarı % 20 oranında artırılır. Destekleme sırasında, ibraz edilen belgelerdeki giderlerin TL cinsinden olanları TL, döviz cinsinden olanları ise fatura tarihindeki Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası çapraz kurları ve döviz alış kuru esas alınarak, ABD Doları karşılığı Türk Lirası olarak Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankasınca Destekleme ve Fiyat İstikrar Fonu’ndan ödenir. Firmalar tarafından yanıltıcı bilgi ve belge verilmesinden dolayı haksız ödeme yapıldığının tespiti halinde “6183 Sayılı Amme Alacakları Tahsil Usulü Hakkında Kanun” hükümlerinin uygulanacağı sanayi kuruluşları tarafından unutulmamalıdır.TÜBİTAK içinde yapılandırılan Teknoloji İzleme ve Değerlendirme Başkanlığınca Eylül 1995 yılından itibaren proje başvuruları kabul edilen ARGE projelerine sağlanan Devlet yardımı, sağlıklı bir şekilde çalışmaya başlamıştır. TÜBİTAK tarafından bugüne kadar destekleme kapsamına alınan 705 ARGE projesinin toplam tutarı 415 milyon USD’dir. Ortalama destek oranının TL bazında % 41 ve USD bazında % 20 olduğu göz önüne alınırsa firmalara sağlanacak ARGE yardımı daha iyi anlaşılmaktadır. Sanayinin ARGE faaliyetlerini desteklemek üzere konulan ARGE yardımı çerçevesinde kuruluşlara, 9 Kasım 1996 Tarihli 22812 Mükerrer Sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Bakanlar Kurulu’nun “1997 Yılı Programı”nda 5.000 milyar TL destek sağlanması ve bu rakamın her sene artarak devam etmesinin öngörülmüş olması konunun önemini daha da artırmaktadır. Araştırma Geliştirme’de Devlet yardımlarının düzenlenmiş ve yürürlüğe konmuş olması Türk sanayini rekabetçi hale getirebilmek için hayati önem taşımaktadır. Sağlıklı bir şekilde başlatılmış olan bu mekanizmaların aksamadan yürümesi sanayicimizi yüreklendirecek ve yeni teknolojiler üretmesinde etkin olacaktır. Bu aşamada bulundukları sanayi kuruluşlarında konuyu gündeme getiren ve öncülük eden meslektaşlarımız kuruluşlarının sektör içindeki ağırlığını daha da artıracaklardır. (*) TÜBİTAK Mali Değerlendirme Uzmanı
|